Nederlandse woningcorporaties bevinden zich al jaren in een bijzondere, enigszins grijze positie als het gaat om inkoopprocessen. Formeel zijn zij niet aanbestedingsplichtig, maar in de praktijk handelen ze vaak alsof dat wel zo is. Daarbij dringt Europa aan op een aanbestedingsplicht, terwijl de sector blijft schipperen zonder duidelijk eindpunt. Maar wat is eigenlijk de impact van een aanbestedingsplicht op woningcorporaties? En is het iets waar je nu al iets mee moet?
Verschillen in inzicht tussen Nederland en de Europese Commissie
Voor woningcorporaties is het al jaren onduidelijk of zij de Europese aanbestedingswetgeving moeten naleven en of toezicht op hen van toepassing is. Die onduidelijkheid komt door verschillen in inzicht tussen Nederland en de Europese Commissie. Zo beschouwt Nederland woningcorporaties als zelfstandige, private organisaties. De Europese Commissie stelt daarentegen dat woningcorporaties, gezien hun maatschappelijke taak en overheidsinvloed, kwalificeren als publiekrechtelijke instelling. In het tweede geval zouden zij daardoor wel onder de Europese aanbestedingsrichtlijnen vallen.
Directe consequenties
Doordat de mogelijke verplichting al jaren in de lucht hangt, relativeert dit de urgentie. Maar de vraag is hoe lang deze balans standhoudt.
Indien het Europese Hof van Justitie oordeelt dat woningcorporaties aanbestedingsplichtig zijn, heeft dit directe consequenties: procedures worden formeler, doorlooptijden nemen toe en het risico op juridische geschillen groeit. Voor een sector die al onder grote druk staat om het woningtekort terug te dringen kan dit aanzienlijke impact hebben.
Daarmee raakt deze discussie aan een fundamenteel dilemma. Meer regulering draagt bij aan transparantie en gelijke kansen voor marktpartijen, maar kan tegelijkertijd leiden tot vertraging. Juist snelheid is essentieel in de huidige woningmarkt, waar het terugdringen van de woningnood politieke topprioriteit is.
‘Aanbestedingsachtig’ werken
Omdat een definitieve uitspraak vooralsnog uitblijft, kiezen grote corporaties daarom vaak voor een ‘aanbestedingsachtige’ benadering. Zij richten hun inkoopprocessen zodanig in dat deze aansluiten bij aanbestedingsprincipes, zonder formeel onder de Aanbestedingswet te vallen.
Vanuit inkoop- en governanceperspectief is dat geen overbodige luxe. Het vergroot de transparantie, maakt keuzes beter uitlegbaar en sluit aan bij de verwachtingen van marktpartijen. Tegelijkertijd behouden corporaties de flexibiliteit om sneller te handelen dan binnen het formele aanbestedingskader mogelijk zou zijn.
Kansen voor professionalisering
Ongeacht of de aanbestedingsplicht daadwerkelijk van toepassing wordt of niet, het biedt kansen om de inkoop verder te professionaliseren. Dit kan bijdragen aan betere besluitvorming, meer transparantie en een hogere kwaliteit van opdrachtgeverschap. Voor corporaties met een lage inkoopvolwassenheid kan een aanbestedingsplicht als pressiemiddel werken om deze ontwikkeling te versnellen.
Ook vanuit de sector zelf werd dit eerder gestimuleerd. In de Governancecode Woningcorporaties (2022) werd expliciet aandacht besteed aan visie op opdrachtgeverschap en aanbestedingsbeleid, gebaseerd op de beginselen van gelijke behandeling, objectiviteit, transparantie en proportionaliteit. Opvallend is dat deze expliciete verwijzing in de meer recente versie minder nadrukkelijk terugkomt, terwijl het onderliggende belang onverminderd groot is.
Door deze principes nu al te verankeren binnen woningcorporaties, bijvoorbeeld bij budgethouders en projectverantwoordelijken, anticiperen zij beter op toekomstige regelgeving en versterken zij de inkoopfunctie structureel.
Inkoop future-proof
Inkopen volgens het Europees aanbesteden is geen doel op zich, maar een middel. In een sector waar de inkoopvolwassenheid nog niet overal op niveau ligt, biedt het kansen om processen te verbeteren en opdrachtgeverschap te versterken. Een zorgvuldig ingericht inkoopsysteem met duidelijke kaders en waarborgen voor transparantie, objectiviteit en gelijke behandeling van marktpartijen is daarbij essentieel, mits proportioneel en doelmatig toegepast en uitgevoerd door vakbekwame professionals.
De vraag die rest is daarmee niet of woningcorporaties eraan moeten geloven, maar of ze het zich kunnen permitteren om af te wachten.
"
"
Expert Quote: De mogelijke aanbestedingsplicht wordt door veel woningcorporaties ervaren als een bron van onzekerheid. Dat is begrijpelijk. Het is immers nog onduidelijk óf corporaties daadwerkelijk aanbestedingsplichtig zullen worden en, zo ja, wat de concrete impact daarvan zal zijn op processen, capaciteit en flexibiliteit. In de praktijk zie ik dat corporaties hier op twee verschillende manieren naar kijken. Enerzijds wordt de aanbestedingsplicht vooral gezien als een risico: extra regels, meer administratie en langere doorlooptijden. Tegelijkertijd worstelen corporaties met de vraag hoe zij zich hierop kunnen voorbereiden, zonder de indruk te wekken al te handelen als formele aanbestedende dienst. Anderzijds zie ik de mogelijke aanbestedingsplicht juist ook als een kans. De realiteit is dat de inkoopvolwassenheid binnen de sector sterk verschilt en bij veel corporaties nog beperkt is, zowel op het gebied van inkoop als van contract- en leveranciersmanagement. Vanuit dat perspectief kan een aanbestedingsplicht fungeren als een versneller: een prikkel om structuur aan te brengen, keuzes beter te onderbouwen en het professioneel opdrachtgeverschap te versterken. Voor mij zit de kern niet in de vraag of aanbesteden straks verplicht wordt, maar of corporaties dit moment benutten om hun inkoopfunctie toekomstbestendig in te richten. Dat kan nu al, proportioneel en passend bij de eigen organisatie, zonder onnodige bureaucratie op te tuigen. Wie daarin investeert, staat er straks beter voor – ongeacht de uitkomst van het juridische debat.
"
"
Vul hier je gegevens in en ontvang de download in je mail
Oeps! Er is iets fout gegaan, probeer het later opnieuw a.u.b.
Onze ambassadeurs
Onze kennispartners
