Kennishub Publieke Inkoop: ‘hbo-onderwijs maakt van inkoop een instrument voor maatschappelijke transities’

Hoe zetten we inkoop op de kaart als instrument voor maatschappelijke transities? En hoe zorg je voor passend onderwijs en innovatie binnen een alsmaar veranderende inkooppraktijk? Met deze vraagstukken houdt het leer- en kennisnetwerk Kennishub Publieke Inkoop zich bezig. Dr. ir.Mirjam Kibbeling, lector Publieke Inkoop, vertelt over het activerende onderwijs en onderzoek binnen het netwerk, en hoe inkoop binnen het hbo-onderwijs bijdraagt aan de professionalisering van publieke inkoop als vakgebied.

Wij spraken haar onder meer over hoe ze studenten enthousiasmeren voor publieke inkoop en de komst van het hbo-doctoraat. En wat het hbo-onderwijs een rijke bron van innovatie maakt, die niet onderschat mag worden.

Kennishub Publieke Inkoop draagt bij aan maatschappelijke transities

“In alles wat we doen, onderzoeken we hoe we door de inkoopbril (meer) kunnen bijdragen aan maatschappelijke transities. Denk aan sociale transities en duurzaamheid, maar ook digitalisering en veilig inkopen. Dat doen we door studenten, onderzoekers en professionals met elkaar te verbinden. Via onderwijs, maar ook via onderzoek, onder meer in het lectoraat dat we op dit moment op vijf verschillende hogescholen draaien.

Een mooi voorbeeld is ons onderzoek naar circulair inkopen, dat zich richt op Niet Anders, Minder Inkopen (NAMI). Dat onderzoek kunnen we uitvoeren door een subsidie van Regieorgaan SIA en de samenwerking met partners van verschillende ministerie bij de Rijksoverheid. De vraag die we stellen is hoe professionals de hoogste R-strategieën, waarmee je doelbewust grondstoffen probeert te verminderen, een plek geeft in inkoop. Dat paradigma bestaat in inkoop eigenlijk nog niet voldoende, dus daar valt veel te ontwikkelen.

Ook loopt er via het lectoraat een lichting van 10 afstudeerders op 'AI in inkoop', vooral binnen de Rijksoverheid. In de praktijk zie je vaak dat afstudeerverslagen na afloop in een lade verdwijnen. Door studenten, opdrachtgevers rond een thema te bundelen proberen we ervoor te zorgen dat hun werk wél echt wordt opgepakt. Op 18 juni bundelen we tijdens een kennisevent wat we hebben geleerd, en brengen we de opdrachtgevers, die vaak met vergelijkbare vraagstukken zitten, met elkaar in contact. Op deze manier spotten we ook waar de echte onderzoeksvragen in de praktijk zitten.

Verder hebben we in ons lectoraat een promovendus die zich richt op contract- en leveranciersmanagement in de publieke sector. Een contract is immers nog maar een belofte; de echte vraag is hoe je die op dagelijkse basis waarmaakt. En we kijken kritisch naar het inkopen door de hogescholen zelf, onder het mom van ‘practice what you teach’.”

Publieke inkoop is meer dan aanbesteden

“Als lector ben ik constant zoekende naar de aansluiting tussen het hbo-onderwijs en de inkooppraktijk. Dat is nodig, omdat het op dit moment nog niet optimaal is. Dat merk je onder andere aan het imagoprobleem van inkoop. Inkoop wordt al snel gelijkgesteld aan aanbesteden, en wordt daardoor vaak geassocieerd met bureaucratisch, administratief en operationeel. In de publieke sector is dat beeld extra sterk: zodra het over inkoop gaat, ontstaat al snel het idee dat het niet hun onderwerp is, maar dat van iemand anders. Daardoor zien studenten de aansluiting met hun eigen discipline niet snel.

Inkoop heeft echter juist een belangrijke rol in alle takken van de bedrijfsvoering. Wat het vak zo mooi maakt, is dat het juist zo multidisciplinair is. Een inkoopvraagstuk gaat vrijwel altijd over de bedrijfsvoering én over juridische en bestuurlijke zaken. Maar inmiddels ook over ICT en geopolitiek: hoe kwetsbaar zijn onze toeleveringsketens, en willen we wel afhankelijk zijn van bijvoorbeeld Amerikaanse tech? Dat hele palet, van operationele inkoop tot geopolitiek, valt eronder. Want alles wat je uitbesteedt, is inkoop.

Idealiter laat je inkoop daarom in allerlei opleidingen langskomen, van juridisch tot bestuurlijk. Zo kunnen studenten ervan proeven en de verbinding met hun eigen discipline zien. Je geeft hen daarmee tijdig een relevant aanknopingspunt om zich verder in te verdiepen.”

Leren en onderzoeken in living labs

“Ik ben daarnaast persoonlijk erg geïnteresseerd in hoe je leren en onderzoeken kunt integreren. Op school, maar ook in de beroepspraktijk. In de publieke inkoopsector heb je zelden tijd om écht volgens nieuwe methoden te werken of uitgebreid onderzoek te doen. Hoe zorg je dan tóch dat je als organisatie blijft innoveren?

Vanuit dat vertrekpunt brengen we professionals samen in living labs: experimentele leeromgevingen. In ons circulariteitsonderzoek hebben we dat bijvoorbeeld in de facilitaire sector gedaan, waarbij deelnemers met hun eigen experiment aan de slag gingen en wij hen begeleidden en ondersteunden. Wij brengen dan ook de geleerde lessen en kennis bij elkaar, zodat anderen daar ook van kunnen leren”

Het hbo wordt onderschat

“Juist omdat inkoop zo complex en veelzijdig is, vraagt het vakgebied om goede opleidingen en onderzoeken. In Nederland hebben we een mooi aantal hoogleraren Inkoop en is het onderwijs op de universiteiten goed ontwikkeld. Tóch is 80% van de inkoopprofessionals van origine hbo-geschoold. Daar is nog een wereld te winnen.  
Het verschil tussen academisch en professioneel onderwijs en onderzoek zit hem vooral in de aard. Het wetenschappelijk onderzoek en onderwijs ontwikkelt kennis omwille van de kennis. Waardevol, maar de publicaties in tijdschriften worden vooral door andere onderzoekers gelezen. In het hbo draait het om de vraag hoe je betekenisvol kunt interveniëren in een complexe praktijkcontext. Daar heb je andere, vaak meer participatieve onderzoeksmethoden voor nodig, met een eigen, strikte methodiek. Beide vormen zijn nodig, en beide zijn waardevol voor het professionaliseren van het vak. En vooral complementair aan elkaar.”

De hbo-master: leren interveniëren in de eigen praktijk

“Die praktijkgerichte aanpak krijgt heel concreet vorm in de hbo-master Inkoop. Die kun je alleen volgen als je al werkervaring hebt als inkoopprofessional, als projectleider die veel inkoopt, of als inschrijvende partij. De opleiding duurt twee jaar en is zo opgezet dat je leert interveniëren in een complexe inkoopcontext, bij je eigen werkgever. Je past interventies toe op het gebied van opdrachtgeverschap, samenwerken met de markt en contract- en leveranciersmanagement. En je leert veel van je medestudenten, want die groepssamenstelling is een belangrijk onderdeel. Zo komen onderzoek en innovatie via student-professionals direct in de praktijk terecht.”

De komst van het hbo-doctoraat

“Naast de master wordt er in Nederland gepilot met een zogenoemd professional doctorate: een doctoraatsprogramma voor het hbo, naast de PhD in het wetenschappelijk onderwijs. Waar een academische PhD vooral kennis ontwikkelt, draait het professional doctorate om interveniëren op hoog niveau. Wij verwachten hier bij de betrokken hogescholen binnenkort mee te starten.”

‍

‍